Logo veluws-nieuws.nl
Columns

Column: Hattem en de Hanze

  Column
Foto: Gerard Libert

Net als Elburg en Harderwijk was ook Hattem een Hanzestad op de Veluwe. De grotere Hanzesteden met stemrecht en recht van stapeling en overslag waren natuurlijk Kampen, Zwolle, Deventer, Zutphen en Doesburg. Kampen aan de monding van de IJssel en strategisch gelegen aan de in de 12e eeuw opengevallen Zuiderzee, was verreweg de machtigste. In de maand juni zijn in die rijke stad de Hanzedagen te beleven.

De meeste Hanzesteden lagen dus aan het water en zo ook Hattem, waar al vroeg in de 14e eeuw de 'bottenstreng' gegraven werd tussen de IJssel en de loswal van de stad Hattem. In de gloriedagen van de Hanze waren er wel 200 steden aangesloten bij dit handelspact. Belangrijkste handelswaar van Hattem waren de bakstenen die zowel als lading en als extra ballast in de nogal onstabiele koggeschepen goed van pas kwamen. De voorouders van de bekende Hattemse patriot Herman Willem Daendels hadden al steenbakkerijen in de uiterwaarden bij Hattem. Zij zijn letterlijk steenrijk geworden van die bakstenen en kloostermoppen, gewonnen uit de klei langs de rivier. Hattem had zelf geen eigen stem in het Hanzeverbond, maar moest zich laten vertegenwoordigen door Hanzestad Arnhem. Vanaf ca. 1300 tot ca. 1570 is Hattem een Hanze-bijstad geweest, ook omdat het zo strategisch lag en ligt aan noord-zuidroute en de oost-westroute. Die handelswegen over land werden later verhard en kregen de namen Zuiderzeestraatweg en Apeldoornseweg.

Die eerste Hanzekooplieden uit Hessen kwamen dus over land met hun hele santenkraam op hun rug. Vandaar die oude naam van Hessenwegen. Nadat de Hanze in het oosten van ons land zijn glans verloren had, kwam in West-Nederland de VOC en later de WIC in volle glorie op. Dat bracht met name de in aanbouw zijnde stad Amsterdam grote welvaart. Voor de bouw van wegen, huizen, kerken en pakhuizen waren veel bakstenen nodig en die kwamen veelal vanuit het Gelderse. Die Amsterdammers waren daar zo blij mee, dat ze er een speciale kade van aanlegden. De Gelderse kade. Andere producten die in de Hanzetijd verhandeld werden waren hout en pelzen, graan, haring/stokvis, zout, laken en wol. Ook wijn en aardewerk waren gewilde handelswaar. Belangrijkste bewijs van Hattems deelname aan de Hanze was de gevonden Hanzeschotel. Een koperen schotel met religieuze afbeeldingen die alleen werd gevonden in een gebied dat wordt bestreken door het Hanzeverbond. Een gebied dat liep van Novgorod in Rusland tot Zweden, Polen, Duitsland, Oost-Nederland en West-Vlaanderen.

Het stuk Hanzerijkdom was terug te zien in de verhoogde stadsmuren met dubbele poorten en rondelen of bolwerken daarvoor, het kasteel De Dikke Tinne met zijn zeven meter dikke torens, de vele hoektorens en de pakhuizen in de Knorrenburgersteeg. Het uit de 16e eeuw daterende stadhuis straalt die rijkdom nog altijd uit, net als het Waaggebouw op de Markt. Hattems hedendaagse Hanzeproducten zijn de Hattemer brokken en krakelingen, de Kladdegatjes en het schuttersneutje. Kom het maar eens zien en proeven!

Gerard Libert, stads- en natuurgids

reageer als eerste