Foto:
Columns

De slimste mens

Kijkend naar weer nieuwe afleveringen van 'de slimste mens' is het goed ons af te vragen hoe slim, bij de hand of gewiekst we nu eigenlijk zelf zijn. Dat we niet allemaal 'n Einstein of 'n Van Rossum zijn is duidelijk, maar het doet ons goed als we voor slim worden aangezien, al zijn we dat niet. Niemand wil voor dom gehouden worden. Zelfs blondjes niet. Dan kunnen we beter onze mond houden en wijs kijken, want dat is wel zo verstandig. We weten wel dat veel weten niet betekent dat je ook intelligent bent. Daar zijn weer andere kwaliteiten voor nodig, al kom je met de nodige parate kennis een heel eind. Handig voor quizzen, net als snel schakelen en inzicht. Of zoals Cruijff dat zo typerend zei: "je gaat het pas zien als je het door hebt".

We denken dat we veel weten en slim handelen en noemen dat efficiënt, maar daarin zijn we helemaal niet bijzonder. Dat kunnen dieren ook, al onderscheiden we ons van dieren doordat wij verstand en een vrije wil hebben. Dat wil echter niet zeggen dat we beter zijn, of beschaafder.

Niets dierlijks is ons vreemd. Dieren gebruiken hun instinct (mechanisme vergelijkbaar met onze intuïtie) tenminste nog om te overleven. Zouden wij ook vaker moeten doen, zeker nu we met al ons verstand en met open ogen onze wereld gewetenloos naar de knoppen helpen. Juist dat verstand en die vrije wil gebruiken we heel eenzijdig en onze intuïtie wordt vaak niet vertrouwd of als irrelevant genegeerd. Niet slim. We redeneren het liefst naar ons gelijk toe. We zijn zelfs bij het domme af als je ziet hoe we met onze wereld en met elkaar omgaan en het lijkt wel of we van de geschiedenis maar niet willen leren. Bepaald geen bewijs van een hogere beschaving. Vast ook niet wat de Schepper met ons heeft bedoeld en aangedurfd. We waren als rentmeesters over deze aarde aangesteld, niet als slopers. Als samenlevers en heelmeesters, niet als parasieten.

Onze aarde kraakt in al haar voegen. Hele bevolkingsgroepen zijn op drift geraakt en op zoek naar beter. Wie stopt deze aftakeling en kunnen we eigenlijk nog terug? Wegkijken is levensgevaarlijk, niets doen dodelijk. Daar hoef je geen slimmerik of bijzonder talent voor te zijn om dat te zien. Dat ziet een kind, dat zegt ons een kind. Indringender kan het niet. Kijkend met de ogen van een kind kunnen we weer verwonderd zijn, en vindingrijker. En verwachtingsvoller! En verantwoordelijker! En blijer!

Als we echt zo slim zijn als we voordoen dat we zijn, dan moeten en kunnen we ook goede (maar lastige) keuzes maken. Ten koste van eigengerief, maar ten gunste van onze wereld. Keuzes waarbij we verder kijken dan onze eigen horizon, verder dan een mensenleven. Minder vliegen, minder afval, minder water- en brandstofverbruik, minder uitstoot, minder wapens en minder machtsvertoon, minder roofbouw op onze natuur, minder luxe verbruiksgoederen, minder uitbuiting. Meer rekening houden met elkaar, meer zorg voor onze natuur, meer consuminderen, meer duurzame (levensbestendige) producten en energie, meer hergebruik en meer delen, meer verantwoordelijkheid nemen, meer …., nou ja, bedenk 't zelf. We zijn toch niet gek. Wees wijs en doe mee. Wachten op 'n ander is niet slim. Er is veel te winnen en verliezen is immers geen optie.

Gerard Libert

Joop de Haan
Meer berichten