'Kastanjeblad en dennen tegen blauwe lucht, detail'. (olieverf op linnen, Marjolein Menke)
'Kastanjeblad en dennen tegen blauwe lucht, detail'. (olieverf op linnen, Marjolein Menke)
Tussen heuvels en rivier

Tussen heuvels en rivier - Bomen, bomen, bomen

Nooit zijn bomen en bos zo in het nieuws aanwezig geweest als de afgelopen paar jaar. Die aandacht verdienen ze volop. Iedereen weet inmiddels, dat bomen en bos onmisbaar zijn, zoals alles dat deel uitmaakt van het ingewikkelde weefsel dat de natuur is. Dat de bomen in het middelpunt van de belangstelling zijn komen staan heeft alles te maken met verschijnselen die bij deze tijd horen.

Bomen nemen door het simpele feit dat ze groeien CO2 uit de lucht op. We hebben ze dus meer dan ooit nodig alleen al omdat ze die fantastische eigenschap hebben, er is immers problematisch-veel koolzuurgas.

Het is dus niet vreemd, dat steeds meer mensen het niet meer accepteren als lichtvaardig met bomen omgesprongen wordt. Het maakt daarvoor misschien wel niet uit, of je in de stad woont of in een dorp of zelfs buiten. De bomen die in je eigen leefomgeving staan, staan daar al gauw jaren. Ze zijn je vertrouwd. Je zou kunnen zeggen, dat bomen de ruimte waarin wij leven inrichten. In een bebouwde omgeving is elke boom er een, waar vogels in- en uitvliegen en kunnen nestelen, die schaduw geeft in de zomer en die zelfs met zijn aanwezigheid al gauw waardevol is. Bomen maken onze omgeving en hoe ouder en groter ze zijn, hoe groter hun belang. Verdwijnt een boom die er altijd geweest is, dan is het alsof een meubel uit je huis is gehaald dat er niet voor niets stond. Het kwam uit de familie en herbergde herinneringen. Je mist de kast zoals je de boom mist, waar je met je blik in kon verdwalen, zodat het was of je in een bos liep.

Opvallend vaak hoor je zeggen, dat het bos in onze omgeving eigenlijk een grote plantage is en dat de Veluwe vroeger goeddeels uit stuifzand en heide bestond. Het eerste is waar, het tweede is waar en niet waar. Wat versta je onder 'vroeger'?
Een aantal duizenden jaren geleden was ons land met bos bedekt. Voortdurende kap van bomen door de eeuwen heen, overbegrazing op de open plekken en platbranden van het bos om akkertjes te maken, die gebruikt werden tot de grond uitgeput was, dit gebruik had uiteindelijk in de loop van de negentiende eeuw geleid tot de woeste leegte die vervolgens vaak als oorspronkelijke situatie wordt opgevoerd. Het is roofbouw geweest, die aan onze oerbossen een einde maakte.
Feit is, dat dit wel de uitgangssituatie was die aangezet heeft tot het planmatig opzetten van 'bossen', monotone houtplantages zoals we die nog steeds kennen op de Veluwe. Er moest een einde komen aan het stuivende zand en er was hout nodig. De behoefte aan hout is zo oud als de mensheid.

Waar het echter in het verband van dit stukje over wil gaan, is het volgende. Gronden als die in onze omgeving veranderen op natuurlijke wijze altijd in bos, tenzij er slechts stuivend zand is. Iedereen die een tuin heeft kent wel de plotselinge opslag van eikjes, hulstplantjes, taxus, esdoorns, meidoorns enzovoort. Weilanden die enigszins vochtig zijn zouden zonder grazend vee in elzenbos veranderen, onze tuinen zouden binnen de kortste keren besluiten, de weg terug naar het oerbos in te slaan. Bomen groeien overal waar hun zaden op geschikte ondergrond vallen.

Onlangs deelde Staatsbosbeheer mee, dat er een tekort aan bomen aan het ontstaan was – te planten bomen, wel te verstaan.
Natuurlijk heeft de grote bosbeheerder niets aan de verspreide opslag op alle mogelijke plekken in het land. Maar toch.
Er zijn bomen nodig die mogen blijven staan, om onze omgeving leefbaar te houden, koolzuurgas uit de lucht te halen en onze buitenwereld beter aan te kleden en de natuur te versterken.
Wij zouden kunnen beginnen, met de boompjes die zich spontaan aandienen op plaatsen waar ze niet kunnen doorgroeien te sparen, door ze apart te zetten of op te potten. Daarna komt het er op aan, de boompjes en de plekken waar zij gewenst zijn, bij elkaar te brengen. Hoe, daar kunnen we gezamenlijk over nadenken.

Vereniging Milieuzorg Epe
milieuzorgepe@gmail.com

Joop de Haan
Meer berichten