Foto: Veluws Nieuws
Columns

Oorlog lange niet vergêêt'n

Dat de oorlog nog lange niet vergêêt'n is, daor ben'k de leste maond'n wel achter ekomm'n. Van mien boek 'Vertel mie oe verhaal' uut 1995, dat in gewoon Nederlands is eschreevm, kump begin meert een heruutgave van. Uutgever Ton Brands uut Epe vund dat 't ok wel een herziene uutgave kon word'n. En dus hèk de leste maond'n nog weer heel wat mens'n espreuk'n um hun verhaal te heur'n. Zowel olde mens'n die zelf actief ewès bent in 't verzet ma ok hun kinder. Zeg de mens'n van mien eig'n leeftied. En dan zowel kinder van verzetsmens'n ma ok kinder van NSB-ers. En van beide bent tur een heleboel waor in disse tied van herdenk'n nog weer een hoop herinnering'n boavm komp.

Zo waa'k veurige wêêke in Amsterdam bie Emanuel Snatager. Zien va Eduard en ome Herman, allebeide uut Zutphen, heb an de Stationsweg bie Anna Visser in 't huus van Olthuus onderdeuk'n ezeet'n. Herman een paar maond, toe gunke trugge nao Zutphen. Dat leup niet bes of, hie is in 1943 met zien vrouw eers noa Westerbork ebracht en daornao bent ze allebeide in Sobibor vermoord. Eduard 3,5 joor in Waopnvelde ebleevm, tut an de bevrijding. Metine nao de bevrijding word'n hie lid van de Binnenlandse Strijdkracht'n. Ma hie kon 't in oons land niet meer vind'n. 'Zutphen is ien groot karkhof veur mie' zee Eduard en hie gunk in 1947 nao Israël. Doar is vief joor later zien zeune Emanuel gebor'n. Toe die in 1966 as jochie van dertien joor op bezuuk was in Nederland, heffe besleut'n um psycholoog te word'n umdatte mens'n wol helpen. Hie hef zich specialiseert in 't helpen van kinder met oorlogstrauma's. Zie hele lêêvm lank heffe dat edon.

In 't gesprek met Emanuel was 't verrass'nd um te márk'n dat hum 't zelfde oaverkomm'n was as heel veule andere kinder van zien leeftied: zie va Eduard hèf joor'n lank naant aover espreuk'n. In hun huus in Tel Aviv was een kaste met een la waor gin mense an mog komm'n. Pas toe Eduard heel ziek word'n, kreeg zien zeune meer te heur'n. In die la zat'n de briev\m die oom Herman an zien ondergedeuk'n breur in Waop'nveld eschreev'm hef. Toe pas vertell'n de vader an zien zeune datte de eerste joor'n in Israël alleent ma zwaor wark edon had. Asse saoms hatstikke muu was, dan konnen slaop'n, anders lagge de hele nach wakker. Hie had een groot schuldgevuul aover eholl'n datte dur niet in eslaag was um zien breur Herman weer nao Waop'nvelde te kriegen en zo de oorlog te oaverleevm. Eduard had zeg ma leavnslang, hie zat gevang'n in die briev'm. Pas nao datte de briev'm an zien zeune Eduard egeev'm had, kreeg hie ruste. Noe zol 't verhaal toch vadder vertelt word'n. En dat hef Eduard edon. Van de briev'm heffe een buukie emak met de titel 'Zo gaan we allemaal'.

Van dat buukien is noe een toneel stuk emak dat begin mei uut evoerd wordt op Vrieze's Erfgoed in Waopnvelde. Daor is Eduard op zien beurte weer heel dankbaar veur. "Herdenken brengt alles weer boven en dat is de beste manier om die gebeurtenissen te verwerken', zee de psycholoog Snatager. En daor mutte wie oons dan ma an holl'n. Allichte kuj in oe eig'n umgeving oe verhaal ok is vertell'n. Of is 't een idee um is an olderen te vraog'n: Vertel mie oe verhaal is'.

Hendik uut de Veldsiet

Jan Nitrauw
Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden