Dotter, olieverf op linnen, april 2020, detail. Een schilderij van Marjolein Menke.
Dotter, olieverf op linnen, april 2020, detail. Een schilderij van Marjolein Menke.
Tussen heuvels en rivier

Tussen heuvels en rivier - Kijken, kijken

Biodiversiteit, dat woord horen we steeds vaker. Omdat de biodiversiteit gevaar loopt, is dat begrijpelijk. En aangezien biodiversiteit niet iets is voor biologen of andere liefhebbers, maar ons allemaal persoonlijk aangaat besteden we er in dit stukje aandacht aan. Een gezonde biodiversiteit is voor ons, mensen, zo belangrijk als de zuurstof in de lucht.

Biodiversiteit betekent verscheidenheid in levensvormen.  

Ingewikkelder is het begrip ecosysteem. Een ecosysteem is het geheel van landschap en de dieren en planten die er leven. De planten en dieren en de omgeving beïnvloeden elkaar: dieren en planten leven van wat de bodem, het aanwezige water en de lucht bieden – en ze beïnvloeden zelfs het landschap. Een mooi voorbeeld hiervan is de bever. 

Bevers bouwen dammen, waardoor de waterstand in een gebied hoger blijft en er vogels naar toe trekken die dat water nodig hebben. In America maakte een onderzoek duidelijk, dat de bever zelfs voor elkaar kreeg dat zalm in een bepaalde rivier weer kon overleven. Door de beverdammen steeg het waterpeil. Daardoor warmde het water niet meer op tot de temperatuur waarbij de zalmen sterven.

Gaat het dan om bevers? Om die watervogels? Om de zalm - die wij intussen wel eten?

In een gezond, soortenrijk ecosysteem heeft iedere soort zijn eigen functie en stelt iedere soort zijn eigen eisen. Er zijn insecten die op slechts een plant leven, er zijn grotealleseters en alles daartussen. Hoe meer gevarieerd het systeem is, hoe groter het aantal specifieke omstandigheden, hoe sterker het geheel. Dit is gemakkelijker voor te stellen als we aan het omgekeerde denken.

Op de Veluwe bijvoorbeeld zijn grote stukken bos kwetsbaar, omdat het eigenlijk monoculturen zijn. Als ergens slechts een enkele soort groeit en deze verdraagt plotselinge veranderingen niet, bijvoorbeeld droogte, of hitte, stort het ‘bos’ in zijn geheel in. Dat gevaar loopt een soortenrijk systeem niet. Dat is veerkrachtig, herstelt zichzelf, het past zich aan.

Bij het afnemen van biodiversiteit verdwijnen die soorten het snelste die heel specifieke eisen stellen. Een organisme dat amper eisen stelt aan zijn leefomgeving overleeft probleemloos. De brandnetel is daarvan een goed voorbeeld. De aanwezigheid van brandnetels duidt al gauw op een verstoord evenwicht. De snelgroeiende brandnetels nemen dan de plaats in van talloze andere soorten die onze landschappen bevolkten. En daar blijft niet bij. De insecten die afhankelijk waren van de verdrongen planten kunnen steeds moeilijker overleven, de vogels die de insecten aten verhongeren.

Het is niet vreemd dat de rupsen van de eikenprocessievlinder hun kans schoon zien. Hun vijanden, insecten en vogels, is een grote slag toegebracht.

Is de eikenprocessierups al een heel probleem, ecologen waarschuwen voor nieuwe, veel ernstiger gevaren. Wat de brandnetel en bijvoorbeeld de braam zijn op plantengebied, zijn de muis en de rat in de dierenwereld. Daar zijn zij de soorten die het niet zo nauw nemen met hun leefomstandigheden, de overlevers. Ze planten zich razendsnel voort, ze zijn met veel en komen overal. Muizen en ratten, om het even tot deze soorten te beperken, kunnen ziekten overbrengen op mensen. Ook de ziekte die op dit moment de wereld teistert is van dieren op mensen overgedragen. Verwacht wordt, dat dit zich vaker zal gaan voordoen.

De onbalans in de natuur, de enorme achteruitgang van de biodiversiteit, maakt het leven dat overblijft, waaronder het onze, steeds kwetsbaarder voor (infectie)ziekten. Het is dus in ons aller eigen belang, de biodiversiteit te beschermen. Biodiversiteit gaat ons allemaal, persoonlijk, aan.

Liefde voor de natuur begint met kijken. Ons mooie land tussen heuvels en rivier maakt het ons gemakkelijk. Om ons heen beginnen pinksterbloemen weiden te kleuren en langs sloten en beken bloeien dotters, bloemen zoals een kind een bloem tekent, eenvoudig en in het stralendste geel denkbaar.

 Vereniging Milieuzorg Epe 

verenigingmilieuzorgepe@gmail.com

Meer berichten