Tijdens de tentoonstelling ‘Nieuw Licht’ komt ook de lithografie van Jan Voerman junior aan bod.
Tijdens de tentoonstelling ‘Nieuw Licht’ komt ook de lithografie van Jan Voerman junior aan bod. (Foto: Voerman Museum Hattem)
Kunst & Cultuur

Lithografie: van steen naar papier

Hattem - Jan Voerman junior is bekend van de Verkade-plaatjes en van zijn latere zogenaamde ‘vrije werk’, maar hij werkte ook graag met lithografie, steendruk. De kunstenaar was zelfs een heel begaafd lithograaf, zo zien we tijdens de tentoonstelling ‘Nieuw Licht’ in het Voerman Museum Hattem.

Voor je een papieren afdruk hebt, moet je beginnen met een steen, want daar draait het in de lithografie om. Liefst een zand-kalksteen, want die is poreus en houdt goed vocht vast. Belangrijk, want lithografie werkt met het uitgangspunt dat water en vet elkaar afstoten.

Een kunstenaar gaat zo’n steen eerst slijpen. Met een speciaal slijpmiddel en een glazen ‘loper’ (een soort vijzel) wordt het oppervlak egaal gemaakt en worden de poriën van de steen geopend. Op deze manier neemt de steen beter vocht op.

Vervolgens behandelt de kunstenaar het oppervlak van de poreuze steen met zeer verdund salpeterzuur. Dat oppervlak bestaat uit allemaal holletjes en het zuur zorgt ervoor dat de randjes van die holtes iets minder scherp worden.

Nu is de steen gereed om er op te tekenen. De kunstenaar gebruikt daarvoor een soort waskrijt. Als de afbeelding gereed is, wordt het tijd voor het ‘etsen’. De steen wordt behandeld met een soort zure gom. Het zuur dringt door in de oppervlakte waar niet is getekend en zo ontstaat er reliëf. De gom mag ongeveer 24 uur intrekken, waarna de steen wordt uitgewassen met terpentine. Daarmee haal je ook het vet weg, waarmee de tekening is gemaakt.

Plaats vervolgens de steen in een pers en was de steen uit met een spons en schoon water. Breng je nu inkt aan op de vochtige steen, dan houdt de inkt op het gedeelte waar eerder met waskrijt is getekend. Nu kun je een afdruk van de afbeelding op de steen maken.

De lithografie is tegen 1.800 ontwikkeld door de Duitser Alois Senefelder. Steendruk bleek prima om eenvoudig en vlot afdrukken te reproduceren, bijvoorbeeld van bladmuziek en landkaarten.

Jan Voerman junior maakte met deze techniek onder meer kalenderplaten voor de Bondsspaarbank tussen 1952 en 1965. Op de tentoonstelling ‘Nieuw Licht’, te zien tot en met 11 oktober, staan twee van zijn lithostenen opgesteld en kun je een indruk krijgen hoe de kunstenaar te werk ging.

Het Voerman Museum Hattem dankt zijn naam aan de collectie schilderijen van Jan Voerman sr. en Jan Voerman jr. Naast de beeldende kunst bezit het museum ook een historische collectie van de stad Hattem waaronder zeer unieke archeologische vondsten. Zoals de 4000 jaar oude Veluwse klokbekers.
Adres: Achterstraat 46-48, tel. 038 - 444 28 97

www.voermanmuseumhattem.nl

Meer berichten