Columns

Kleikloet'n: Daendels

  Column
column
column

De bekendste Hattemer uit de geschiedenis van deze kleine Hanzestad is ongetwijfeld Herman Willem Daendels. Geboren in 1762 op het adres Kerkstraat 38 en eenzaam gestorven aan malaria in 1818 op zijn post in fort Elmina, Goudkust, nu Ghana in West-Afrika. Daar ligt hij ook begraven, vreemd genoeg is hij nooit thuisgehaald.

Het geboortehuis is herkenbaar aan de gevelsteen met het familiewapen en de keeshond, symbool voor de patriotten. Hij was een overtuigd patriot, voorbestemd om een hoge bestuurlijke functie in Hattem te bekleden. Zijn grote opponent stadhouder Willem V moest hem echter niet en zijn troepen, onder leiding van generaal Spengler verjoegen hem en de andere patriotten in 1786 uit Hattem en ook uit Elburg. Eind 18e eeuw trok Daendels als generaal in het Franse leger en als aanvoerder van zijn Bataafse patriottenlegioen, via de bevroren rivieren ons land binnen. Hij vocht tegen alles wat de heersende adel aan macht uitstraalde, noemde ze zwijnen, pleegde hier twee staatsgrepen en mede door zijn optreden zorgde hij voor de invoering van de parlementaire democratie in ons land. Groot bewonderaar van baron Joan Derk van der Capelle tot den Poll, de politieke leider van de patriotten en schrijver van het democratisch manifest: 'Aan het volk van Nederland'.

Daendels was een duvelstoejager, strateeg, houwdegen en vechtjas, handelaar in van alles, die stond voor zijn zaak. Met Napoleon Bonaparte trok hij in 1812 op veldtocht naar Rusland en bezorgde hem een veilige aftocht over de Berezina rivier. Zijn weduwe, de Hattemse Aleida van Vlierden, woonde tot haar overlijden op hoge leeftijd in het Daendelshuis, in Hattems stadsdeel dat "het warme land" genoemd wordt. Een huis dat beter het Van Vlierdenhuis genoemd kan worden, naar de schoonvader van Daendels, de orangist kolonel Van Vlierden, die het uit 1618 stammende pand naliet aan zijn dochter Aleida. Herman Willem en Aleida kregen samen 15 kinderen, van wie er vijf al jong stierven.

Erve Daendels op landgoed De Dellen in de gemeente Heerde, was de beloning voor het kordate optreden van Daendels als gouverneur generaal (Maarschalk van Holland) in Nederlands-Indië. Op last van Lodewijk Napoleon werd onder leiding van Daendels dwars over het eiland Java, in één jaar tijd de 1000 kilometer lange Jalan Raya Pos, ofwel Grote Posweg aangelegd. Nog immer in gebruik en nog altijd razend druk. Die weg heeft destijds door ziektes, ongevallen en uitputting vele inlanders het leven gekost. Niet meewerken en sabotage betekende de doodstraf. Zijn bijnaam was: 'de grote Goentoer' en 'de rollende donder'. Dat zegt genoeg.

Eigenlijk had hij als beloning voor zijn prestaties in Indië, Paleis 't Loo gewild, maar dat vond men te gortig. Als herenboer op De Dellen was hij minder geslaagd, want bijna z'n hele vermogen, verdiend met allerlei handel en beloningen ging er aan.
Jammer dat in Hattem geen beeld van deze man te vinden is, al is er in het Voerman Museum Hattem wel een Daendelskamer ingericht. Toch eens werk van maken.

Gerard Libert, stads- en natuurgids te Hattem

Meer berichten